10 września obchodzony jest Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom – dzień, którego celem jest zwrócenie uwagi na problem samobójstw, przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz zwiększanie świadomości na temat możliwości uzyskania pomocy. Został ustanowiony w 2003 roku przez International Association for Suicide Prevention we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia. W 2024 roku rozpoczęła się trzyletnia kampania pod hasłem „Changing the Narrative on Suicide”, czyli „Zmiana narracji na temat samobójstw”, której ostatnia odsłona przypada właśnie na 2026 rok. Tegoroczna kampania zachęca przede wszystkim do rozpoczynania otwartych i empatycznych rozmów o kryzysie psychicznym i myślach samobójczych. Dlaczego takie rozmowy są ważne i jak możemy reagować, kiedy zauważamy, że ktoś bliski może potrzebować pomocy?
Kiedy obchodzimy Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom?
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom obchodzony jest każdego roku 10 września. Jest to międzynarodowa inicjatywa, której celem jest zwrócenie uwagi na zapobieganie samobójstwom, zwiększanie świadomości społecznej oraz ograniczanie stygmatyzacji osób znajdujących się w kryzysie psychicznym. Światowa Organizacja Zdrowia wymienia 10 września wśród najważniejszych światowych dni i kampanii dotyczących zdrowia publicznego.
Tego dnia na całym świecie organizowane są między innymi kampanie edukacyjne, spotkania, wydarzenia społeczne i działania informacyjne. Ich wspólnym celem jest przypominanie, że kryzys psychiczny może dotknąć człowieka niezależnie od wieku czy sytuacji życiowej, a osoby doświadczające takiego kryzysu powinny mieć możliwość uzyskania odpowiedniego wsparcia.
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom nie ogranicza się jednak wyłącznie do jednego dnia w roku. Ma przede wszystkim zwracać uwagę na problem, o którym warto mówić i któremu należy przeciwdziałać przez cały rok.
Kto ustanowił Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom i dlaczego powstał?
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom został ustanowiony w 2003 roku przez International Association for Suicide Prevention (IASP) we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO). Od początku jego zadaniem było skupienie uwagi społeczeństw, organizacji i instytucji na zapobieganiu samobójstwom oraz przełamywaniu milczenia wokół tego problemu.
Pomysł organizowania takiego dnia wynikał między innymi z potrzeby zwiększania wiedzy na temat możliwości zapobiegania samobójstwom. Istotną częścią działań stało się również przeciwdziałanie stygmatyzacji.
Temat samobójstwa przez lata był w wielu społeczeństwach otoczony dużym tabu. Brak możliwości swobodnego rozmawiania o kryzysie psychicznym może natomiast utrudniać osobom cierpiącym szukanie pomocy. Jednym z celów międzynarodowej kampanii jest więc tworzenie przestrzeni, w której można o tym problemie mówić w sposób odpowiedzialny, spokojny i pozbawiony oceniania.
Jakie jest hasło Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom w 2026 roku?
Lata 2024–2026 objęte są wspólnym trzyletnim hasłem „Changing the Narrative on Suicide”, czyli „Zmiana narracji na temat samobójstw”. Rok 2026 jest trzecim i ostatnim rokiem tej kampanii. Jej tegorocznym wezwaniem do działania jest „Start the Conversation” – „Rozpocznij rozmowę”.
Hasło zwraca uwagę na potrzebę zmiany sposobu, w jaki społeczeństwo rozmawia o samobójstwach i kryzysach psychicznych. Chodzi o odejście od milczenia, niezrozumienia i stygmatyzacji w kierunku większej otwartości, empatii i gotowości do udzielania wsparcia.
IASP podkreśla, że rozpoczęcie rozmowy może być jednym z elementów budowania środowiska, w którym osoby znajdujące się w trudnej sytuacji czują się bardziej gotowe do powiedzenia o swoim problemie i poszukania pomocy.
Dlaczego rozmowa o samobójstwach i kryzysie psychicznym jest tak ważna?
Jednym z najważniejszych problemów związanych z kryzysem psychicznym może być poczucie osamotnienia. Osoba, która doświadcza bardzo trudnych emocji, może mieć przekonanie, że nikt jej nie rozumie albo że nie powinna mówić o tym, co przeżywa.
Dlatego ważne jest tworzenie warunków, w których rozmowa o zdrowiu psychicznym nie jest powodem do wstydu. Nie oznacza to, że bliscy powinni samodzielnie rozwiązywać problemy osoby znajdującej się w kryzysie. Ich rolą może być przede wszystkim zauważenie niepokojących sygnałów, wysłuchanie i zachęcenie do skorzystania z profesjonalnej pomocy.
Rozmowa nie musi być długa ani idealnie przeprowadzona. Czasami ważniejsze od znalezienia właściwych słów jest pokazanie drugiej osobie, że jej trudności są traktowane poważnie i że nie musi mierzyć się z nimi całkowicie sama.
Czy pytanie kogoś wprost o myśli samobójcze może pogorszyć sytuację?
To jeden z mitów, które mogą utrudniać reagowanie na kryzys. IASP w materiałach dotyczących zmiany narracji na temat samobójstw podkreśla znaczenie otwartych i szczerych rozmów oraz zachęca do tworzenia warunków, w których osoby doświadczające kryzysu mogą mówić o swoich trudnościach.
Jeżeli zachowanie bliskiej osoby wzbudza poważny niepokój, można spokojnie zapytać ją, jak się czuje i czy pojawiają się u niej myśli o zrobieniu sobie krzywdy lub odebraniu sobie życia. Takie pytanie nie powinno być formą przesłuchania ani oceniania.
Ważne jest przede wszystkim słuchanie. Nie trzeba natychmiast przedstawiać rozwiązań czy przekonywać drugiej osoby, że „będzie dobrze”. Można natomiast potraktować jej słowa poważnie i pomóc w kontakcie ze specjalistą lub służbami ratunkowymi, jeżeli sytuacja tego wymaga.
Jak rozpoznać, że ktoś może przeżywać poważny kryzys psychiczny?
Nie istnieje jeden zestaw zachowań, po którym można jednoznacznie stwierdzić, że ktoś znajduje się w kryzysie samobójczym. Niektóre osoby otwarcie mówią o swoim cierpieniu, inne mogą długo ukrywać trudne emocje.
Niepokój mogą wzbudzać między innymi wyraźne zmiany zachowania, wycofanie z kontaktów z innymi, utrata zainteresowania dotychczasowymi aktywnościami, wypowiedzi wskazujące na poczucie beznadziei lub bycia ciężarem dla innych czy nagłe pogorszenie funkcjonowania.
Nie należy jednak próbować samodzielnie diagnozować drugiej osoby. Rolą bliskich nie jest rozpoznawanie konkretnego zaburzenia psychicznego. Ważniejsze jest zauważenie, że coś się zmieniło, i potraktowanie tego jako powodu do rozmowy oraz poszukania odpowiedniego wsparcia.
Jak rozmawiać z osobą, która przeżywa kryzys psychiczny?
Rozmowa z osobą w kryzysie może budzić lęk. Możemy obawiać się, że powiemy coś nieodpowiedniego albo że nie będziemy wiedzieć, jak zareagować.
W pierwszej kolejności warto skupić się na słuchaniu. Można powiedzieć, że zauważyliśmy zmianę i zapytać, czy osoba chce opowiedzieć o tym, co się dzieje. Nie trzeba natychmiast oceniać sytuacji ani przedstawiać gotowych rad.
Warto unikać zdań bagatelizujących problem, takich jak „inni mają gorzej”, „musisz myśleć pozytywnie” czy „weź się w garść”. Nawet jeżeli są wypowiadane z dobrymi intencjami, mogą sprawić, że osoba w kryzysie poczuje się niezrozumiana.
Znacznie bardziej pomocne może być spokojne zakomunikowanie: „Widzę, że jest ci trudno. Chcesz mi powiedzieć, co się dzieje?” albo „Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie. Poszukajmy razem pomocy.”
Dlaczego nie należy bagatelizować myśli samobójczych i silnego kryzysu psychicznego?
Myśli samobójcze powinny być traktowane poważnie. Nie należy zakładać, że osoba, która o nich mówi, „tylko zwraca na siebie uwagę” albo że sama sobie poradzi.
Jednocześnie nie każda osoba doświadczająca myśli samobójczych znajduje się w takiej samej sytuacji. Dlatego zamiast próbować oceniać problem na własną rękę, warto skupić się na zapewnieniu bezpieczeństwa i uzyskaniu profesjonalnej pomocy.
Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, potrzebna jest pilna pomoc. W Polsce w sytuacji zagrożenia życia należy dzwonić pod numer alarmowy 112 lub skorzystać z najbliższego oddziału ratunkowego.
Czy samobójstwom można zapobiegać?
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom opiera się na przekazie, że samobójstwom można zapobiegać. WHO oraz IASP wskazują na potrzebę działań obejmujących między innymi zwiększanie dostępu do odpowiedniej pomocy, strategie oparte na dowodach naukowych, edukację oraz ograniczanie stygmatyzacji.
Zapobieganie samobójstwom nie jest więc wyłącznie zadaniem psychiatrii czy psychologii. Dotyczy również rodzin, szkół, miejsc pracy, systemu ochrony zdrowia, instytucji publicznych i całych społeczności.
Ważną częścią profilaktyki jest również reagowanie odpowiednio wcześnie. Nie zawsze trzeba czekać, aż kryzys stanie się bardzo poważny. Zwrócenie uwagi na zmianę zachowania, rozmowa i zachęcenie do skorzystania z pomocy mogą być ważnymi elementami wsparcia.
Dlaczego Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom dotyczy nie tylko osób w kryzysie, ale nas wszystkich?
Temat zapobiegania samobójstwom nie dotyczy wyłącznie osób, które aktualnie przeżywają kryzys. Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji, w której bliska osoba będzie potrzebowała pomocy.
Dlatego tak ważne jest zdobywanie podstawowej wiedzy na temat zdrowia psychicznego i uczenie się reagowania na sygnały ostrzegawcze. Nie chodzi o to, aby każdy człowiek stawał się terapeutą. Chodzi raczej o to, żebyśmy potrafili zauważyć, kiedy ktoś może potrzebować wsparcia, nie bagatelizowali jego słów i wiedzieli, gdzie szukać profesjonalnej pomocy.
Właśnie temu służą działania prowadzone w ramach Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom – zwiększaniu świadomości i budowaniu kultury, w której rozmowa o zdrowiu psychicznym jest czymś naturalnym.
Jak dbać o zdrowie psychiczne i kiedy warto poszukać profesjonalnej pomocy?
Nie zawsze jesteśmy w stanie samodzielnie poradzić sobie z kryzysem psychicznym. Korzystanie z pomocy psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry nie powinno być postrzegane jako oznaka słabości. Specjalista może pomóc zrozumieć źródło trudności, ocenić sytuację i zaproponować odpowiednią formę wsparcia.
Warto poszukać pomocy szczególnie wtedy, gdy trudne emocje utrzymują się przez dłuższy czas, zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie albo pojawiają się myśli o śmierci czy odebraniu sobie życia.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia nie należy czekać na wizytę u specjalisty. Należy skorzystać z pomocy ratunkowej, dzwoniąc pod numer 112 lub zgłaszając się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego.
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom – najważniejsze informacje
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom przypada 10 września. Został ustanowiony w 2003 roku przez IASP we współpracy z WHO i od tego czasu jest okazją do prowadzenia międzynarodowych działań edukacyjnych oraz profilaktycznych.
W latach 2024–2026 kampania odbywa się pod hasłem „Changing the Narrative on Suicide”, a w 2026 roku – ostatnim roku tej trzyletniej kampanii – szczeg